Yi — vaak vertaald als 'verandering', maar beter te begrijpen als het onophoudelijk ontstaan van leven uit leven.
易，無思也，無為也，寂然不動，感而遂通天下之故。非天下之至神，其孰能與此。
"De Yi is zonder gedachten en zonder actie; stil en onbeweeglijk, maar wanneer gestimuleerd dringt het door tot alle omstandigheden onder de hemel. Als het niet het meest spirituele onder de hemel was, hoe zouden we hier dan aan kunnen deelnemen?"
— 繫辭 Xici (Grote commentaar op de Yijing), vert. Joseph A. Adler (2020) → Over deze passageIk heb meer dan veertig jaar getraind. Vormen, herhaling, correctie. Het lichaam dat vaardigheden leert. Seminars met geweldige leraren. Jarenlang techniek verfijnen.
Toen veranderde er iets. Niet een betere techniek. Een andere basis.
In 1992, tijdens mijn training onder Tomita Seiji Shihan — in directe lijn afstammend van O Sensei via Tanaka Bansen — werd één principe de hoeksteen: daruma (達磨). Terwijl je je eigen natuurlijke balans behoudt, leid je je partner ertoe zijn balans te verliezen — één ononderbroken stroom. Alles komt hieruit voort.
Maak je container leeg, zegt hij. Het kostte jaren om te vergeten voordat ik zijn lessen echt kon ontvangen. Oude gewoontes zitten diep.
Wat overblijft is luisteren.
Tomita Seiji Shihan geeft les in Suishin Dojo, Lembeke — 2013
Drie ingangen
In aikido begint de beoefening met mentale verwerking — hoe te bewegen, waar te staan, hoe te reageren. Door jarenlange herhaling verandert dit in direct weten. Wanneer het denken domineert, is het lichaam gespannen, verdedigend. Wanneer het luisteren vanuit het hele wezen gebeurt, wordt het lichaam zachter. Er is alleen contact. Daruma is geen techniek om toe te passen, maar een bepaalde kwaliteit van zijn.
Het zwaard maakt dit op een andere manier zichtbaar. In iaijutsu is er geen partner, geen correctie van buitenaf. Je wacht op het juiste moment en handelt zonder aarzeling — geen twijfel, geen haast. Voordat je het zwaard trekt, ben je je onmiddellijk bewust van elke verandering in de omgeving. IAI betekent in verbinding zijn. Die verbinding is waar het allemaal om draait. Ik beoefen Musō Jikiden Eishin Ryū onder Benoît de Spoelberch (Getsurinkai 月輪会) in zijn Rŏgetsudō dojo in Brussel.
In 2012 opende een ontmoeting met Mukesh Gupta een derde invalshoek op hetzelfde. We luisteren bijna altijd vanuit ons verleden — vanuit conclusies, herinneringen, het beeld dat we van onszelf en anderen hebben. Maar er bestaat een andere kwaliteit van luisteren, een die direct ziet wat is, zonder de filter van verwachtingen of angsten. In dat luisteren ontstaat rust. Niet door inspanning. Door te zien.
"Diep luisteren is de poort naar die onvoorwaardelijke ruimte van zijn… Dit diep luisteren betekent volledig aanwezig zijn zonder enige weerstand."
— Mukesh Gupta schoolforselfinquiry.org
Wat Tomita via het lichaam op de mat onthult, wat het zwaard in de solo-beoefening onmiskenbaar duidelijk maakt, wat Mukesh verheldert door meditatief onderzoek — in essentie draait alles om hetzelfde. Die stilte zelf is het luisteren.
→ Voorbij de vorm: over takemusu aiki
Verschillende namen, één basis
Aikido, iaijutsu, taijiquan, zazen, Krishnamurti-onderzoek — de woordenschat verschilt, maar elke traditie wijst naar dezelfde kwaliteit van aandacht:
| Aikido | Fudōshin (不動心) — “onbeweeglijke geest”; de respons ontstaat vanzelf uit stilte. |
| Iaijutsu | Isshin (一心) — “één geest”; de eenheid van zwaard‑lichaam (kikentai'ichi). |
| Krishnamurti | Keuzeloos gewaarzijn – observeren zonder de filter van eerdere conditionering. |
| Mukesh Gupta | Presence vanuit mededogen – luisteren vanuit pure aandacht in plaats van uit geheugen, verwachting of vrees. |
De woordenschat verschilt. De basis is dezelfde. → Lees hoe deze paden samenkomen
Ik geef om de twee weken les op donderdagavond bij Ban Sen Juku in Brussel (20:00) en eens per maand op dinsdagavond bij Suishin Dojo in Lembeke (20:30). Iedereen die openstaat om te leren is welkom.
De beste manier om sake te proeven is hem te drinken.