Naast aikido beoefen ik iaijutsu — de Japanse kunst van het zwaardtrekken, in de traditie van Musō Jikiden Eishin Ryū.
Iai begint voordat het zwaard getrokken is — het lemmet nog in de saya, nog niets in beweging. En toch is alles al aanwezig. Tomita Shihan beschrijft het zo: voor je trekt, moet je je volledig bewust zijn van alle omringende omstandigheden. Voelen waar het geluid vandaan komt voordat het er is. Begrijpen wat er gaat gebeuren vóór het vorm aanneemt.
De bewegingen zijn traag, geconcentreerd. Maar in die traagheid zit al het eindpunt besloten — de snelheid en kracht van de finale trek zijn van het begin af aanwezig, in gecomprimeerde vorm. Zoals Tomita het formuleert: het gaat er niet om een bepaalde vorm te leren, maar een bepaalde geest — en die geest te gebruiken in het dagelijks leven.
居合とは 人に斬られず 人斬らず
ただ受け止めて 太平の勝ちIai to wa / hito ni kirarazu / hito kirazu
tada ukestomete / taihei no kachiIai is dit: niet gesneden worden door de ander, de ander niet snijden —
— anoniem dōka, klassieke iaitraditie
gewoon ontvangen en opvangen, en zo de overwinning van de grote vrede.
Dit gedicht wijst niet op zachtheid. Het beschrijft een toestand waarin je zo volledig aanwezig bent — zo volledig gereed — dat er niets hoeft te gebeuren. Door de ander de kans te geven je met zijn snijdend zwaard aan te vallen, wordt ook hij bereikbaar voor je zwaard. Er is maar één kans om te overleven — en die moet je ten volle grijpen. Je doet dat wat moet gedaan worden, op het scherpst van de snee.
Dat is de richting waarin iaijutsu geëvolueerd is: van satsu jin ken — het leven nemende zwaard — naar katsu jin ken — het leven gevende zwaard.